คุณเคยมีอาการเหล่านี้มั้ย?
ผด ผื่นคัน สิว คัดจมูก น้ำมูกไหล ตาแห้ง รังแค ท้องอืด ท้องผูก ท้องเสีย การขับถ่ายแปรปรน ปวดเมื่อย หัวตื้อ อ่อนเพลีย ฟื้นตัวช้า ควบคุมน้ำหนักยาก ฯลฯ เป็นเป็นหายหายโดยไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน
อาการเหล่านี้อาจเกิดจากสิ่งที่กินเข้าไป แต่ร่างกายไม่สามารถจัดการได้ เป็นหนึ่งในปัญหาที่พบได้มากขึ้นเรื่อยๆ ในปัจจุบัน(1) ไม่ว่าจะใครก็ตาม คือ การแพ้ตั้งแต่ต้น แพ้โดยที่ไม่เคยรู้มาก่อน
ทุกวันนี้เราถูกแวดล้อมไปด้วยอาหารต่างๆมากมาย แต่เราเคยสังเกตหรือไม่ว่า เวลาเรากินเข้าไปแล้วเป็นอย่างไร
อาการแพ้อาหาร แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1.แบบฉับพลันรุนแรง 2. แบบเรื้อรังแอบแฝง
- การแพ้อาหารแบบฉับพลันรุนแรง(2) เป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้ชนิดรุนแรง ที่เกิดขึ้นทันทีหรือภายในไม่กี่นาที – 2 ชั่วโมงหลังรับประทานอาหารที่แพ้ โดยเกี่ยวข้องกับ ภูมิคุ้มกันชนิด IgE (Immunoglobulin E) ซึ่งกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งสารฮีสตามีนและสารอักเสบอื่นๆ ก่อให้เกิดอาการ ผื่นลมพิษ คัน บวม หายใจลำบาก แน่นหน้าอกคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ความดันโลหิตต่ำ หน้ามืด เป็นลม และอาจถึงขั้นเสียชีวิตหากไม่รักษาทันเวลา
แนวทางการดูแลการแพ้ชนิดนี้คือ จำเป็นต้องรู้ว่าแพ้อาหารใด (ผ่านประวัติหรือการตรวจทางห้องปฏิบัติการ) เพื่อทำการหลีกเลี่ยง และอาจต้องพกยาแก้แพ้รุนแรงในแบบกินหรือแบบฉีดเอาไว้เสมอ
ปัญหานี้ถึงแม้จะรุนแรงแต่พบได้น้อยและสามารถรู้ได้อย่างชัดเจน
- การแพ้อาหารแบบเรื้อรังแอบแฝง (immune-mediated non-IgE reaction) เป็นปฏิกิริยาที่มักค่อยเป็นค่อยไป กลไกการเกิดยังไม่แน่ชัด หากมีอาการมักเกิดขึ้น หลังกินตั้งแต่ 2 ชั่วโมง – หลายวัน อาการก็สามารถเกิดขึ้นได้อย่างหลากหลาย เช่น ผด ผื่นคัน สิว คัดจมูก น้ำมูกไหล ตาแห้ง รังแค ท้องอืด ท้องผูก ท้องเสีย การขับถ่ายแปรปรน ปวดเมื่อย หัวตื้อ อ่อนเพลีย ฟื้นตัวช้า ควบคุมน้ำหนักยาก ฯลฯ จึงทำให้ไม่ง่ายในการรับรู้ถึงปัญหานี้
อาหารที่ก่อให้เกิดการแพ้แบบนี้ก็สามารถเกิดขึ้นได้เกือบทุกชนิด ที่พบบ่อย เช่น น้ำตาลบางชนิด(3) อาหารกลุ่มโปรตีน ไม่ว่าจะเป็น ถั่ว เห็ด หมู ขนมปัง(กลูเตน) นม ไข่ โดยเฉพาะอาหารที่ผ่านการแปรรูปที่อาจใส่สารแต่งอาหาร(4) เช่น ไส้กรอก แฮม เวย์โปรตีน(ทั้งจากนมหรือจากพืช) energy bar เป็นต้น
การแพ้แบบนี้อาจไม่ใช่การแพ้ที่แท้จริง เป็นเสมือนสิ่งที่ร่างกายภายในกำลังส่งสัญญาณถึงเรา เพราะเหตุที่เกิดขึ้นอาจทำให้การทำงานของร่างกายถูกรบกวน อักเสบ ส่งผลกระทบกับคุณภาพชีวิตทั้งในระยะสั้นและในระยะยาว
แนวทางการดูแลคือ หมั่นสำรวจตัวเอง กินอาหารที่หลากหลายไม่กินซ้ำๆ เคี้ยวให้ละเอียด พักผ่อนให้เพียงพอเพื่อเสริมการต้านทานให้กับร่างกาย หรืออาจตรวจทางห้องปฏิบัติการ (ถึงแม้การตรวจยังไม่สามารถบอกได้ทั้งหมดแต่ก็สามารถใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติได้)
ปัญหานี้ถึงแม้ไม่รุนแรงแต่พบได้มาก(5) ส่งผลกระทบกับคุณภาพชีวิตทั้งในระยะสั้นและในระยะยาว
สรุป
แม้จะกินดีแค่ไหน แต่หากร่างกายไม่สามารถจัดการได้ ก็อาจเป็นปัญหาโดยไม่รู้ตัว นอกจากต้องพิจารณาว่า กินอะไร ยังต้องพิจารณาต่อว่า “ร่างกายตอบสนองอย่างไร” ด้วย เพื่อจะมีสุขภาพที่ทรงพลังอย่างยั่งยืนได้
หยุดแพ้! แล้วมาชนะด้วยกันครับ
เรียนรู้หนทางแห่งชัยชนะอย่างทรงพลังต่อได้ที่
หรือติดตามเคล็ด(ไม่)ลับ สุขภาพวันละนิด ได้ที่บทความของเรา https://www.drsongpalang.com/category/blog/
Facebook Page: https://www.facebook.com/dr.songpalang
ทีมงานดอกเตอร์ทรงพลังขอเป็นกำลังให้ทุกท่านทรงพลังอย่างยั่งยืน
อ้างอิง
(1)Sicherer, S. H., & Sampson, H. A. (2018). Food allergy: A review and update on epidemiology, pathogenesis, diagnosis, prevention, and management. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 141(1), 41–58. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2017.11.003
(2)Santos, A. F., Riggioni, C., Agache, I., Akdis, C. A., Akdis, M., Alvarez-Perea, A., Alvaro-Lozano, M., Ballmer-Weber, B., Barni, S., Beyer, K., Bindslev-Jensen, C., Brough, H. A., Buyuktiryaki, B., Chu, D., Del Giacco, S., Dunn-Galvin, A., Eberlein, B., Ebisawa, M., Eigenmann, P., Eiwegger, T., … Skypala, I. (2023). EAACI guidelines on the diagnosis of IgE-mediated food allergy. Allergy, 78(12), 3057–3076. https://doi.org/10.1111/all.15902
(3)Zingone, F., Bertin, L., Maniero, D., Palo, M., Lorenzon, G., Barberio, B., Ciacci, C., & Savarino, E. V. (2023). Myths and Facts about Food Intolerance: A Narrative Review. Nutrients, 15(23), 4969. https://doi.org/10.3390/nu15234969
(4)Warner J. O. (2024). Artificial food additives: hazardous to long-term health?. Archives of disease in childhood, 109(11), 882–885. https://doi.org/10.1136/archdischild-2023-326565
(5)Gargano, D., Appanna, R., Santonicola, A., De Bartolomeis, F., Stellato, C., Cianferoni, A., Casolaro, V., & Iovino, P. (2021). Food Allergy and Intolerance: A Narrative Review on Nutritional Concerns. Nutrients, 13(5), 1638. https://doi.org/10.3390/nu13051638
